fbpx

Russische koosnaampjes

Home / Blog / Russische koosnaampjes

Masja, Marie, Musja, Ria, Minnie, Marieke en zelfs Mariett: het zijn allemaal koosnaampjes voor de Russische naam Maria. Voor ons is het een raadsel waarom Russen in God’s naam zo veel koosnaampjes hebben. Met dit artikel hoop ik een tipje van die sluier op te lichten over Russische koosnaampjes.

Wat zijn Russische koosnaampjes?

Russische koosnaampjes zijn onze versie van bijnamen. Het is een omstreden onderwerp voor iedereen die Russisch leert, want de Russische koosnaampjes variëren sterk van de originele Russische naam! Per naam zijn er zo’n tien verschillende koosnaampjes, soms afgeleid van de originele naam, soms zo sterk afgeleid van andere koosnaampjes dat het moeilijk te achterhalen is van welke naam hij nou komt. En dat kan voor problemen zorgen – weet jij veel dat de jongeman die zich net aan jou voorstelde als Misha eigenlijk Michail heet?! Maar troost je – je hoeft echt niet al die tien verschillende varianten op de naam uit je hoofd te leren. Je leert er eentje per keer, op basis van jouw relatie met die persoon.

Rangen

Je moet om te beginnen weten dat niet álle koosnaampjes vaak gebruikt worden, en het tevens niet altijd jouw plaats is om iemand bij een bepaald koosnaampje te noemen. We nemen Maria als voorbeeld: stel, je ontmoet Maria op straat en ze stelt zich aan jou voor. Je moet haar nu Maria noemen. Ga je op eerste date met haar of word je vrienden? Dan mag je al Masja zeggen. Ben je al een aantal keer met Maria op date geweest en wil je affectie laten zien? Dan zeg je Masjenka. Wanneer je met haar een relatie hebt of getrouwd bent mag je Mashunja zeggen. Krijg je met Maria een dochter die ook Maria heet, en gedraagt ze zich niet? Roep haar tot de orde en laat weten dat het menens is door haar Masjka te noemen. Eigenlijk heeft iedere Russische naam twee belangrijke koosnaampjes: de koosnaam die vrienden mogen gebruiken, en de koosnaam die ouders en partners mogen gebruiken.

Ik zie het al: die mag hij wel Mashunja noemen!

Maar waarom?

Volgens de Wikipediapagina over Russische namen (in het Russisch) worden de Russische koosnaampjes vooral op basis van emotie gevormd en is er geen bepaalde stylistische neutraliteit; dit is waarom de koosnaampjes per naam verschillen en er geen regelmaat wordt aangetroffen in de namen en hun koosnaampjes. Dmitry heeft als koosnaampje bijvoorbeeld Dima, terwijl Vladimir als koosnaampje Vova heeft. Bij het vormen van Russische koosnaampjes wordt vooral op emotie afgegaan: wat klinkt schattig, vertederend en liefkozend?

Toch is er wel enige regelmaat te vinden in de verschillende koosnaampjes voor verschillende namen: vaak voorkomende suffixen zijn –ochk- (Lenochka voor Lena) , -echk- (Valechka voor Valeria), -on’k- (Levon’ko voor Lev), -en’k- (Zhen’ka voor Evgeniy), -юш- (Katjusja voor Ekaterina), enzovoorts. Het wereldberoemde Russische liedje Katyusha gaat dus eigenlijk over een meisje genaamd Ekaterina! In het liedje wordt gezongen over hoe Katyusja over de oever liep en een liedje zong over “degene van wie ze hield”. Diegene van wie ze hield, hield ook van haar – en noemde haar dus Katyusja.

Katyusja heeft zelfs haar eigen standbeeld in de stad Vladivostok.
Afbeelding:https://newsland.com/static/u/article_image/17/04/15/tmpn6dc3r.jpeg

Het juiste koosnaampje bij de juiste naam

Als je de naam goed bestudeert en ook al enige kennis hebt van het Russisch, kun je wel enige logica vinden in het koosnaampje. Vaak is een koosnaampje ook weer een koosnaampje van een koosnaampje: de naam Ekaterina heeft als koosnaampje voor vrienden Katja, waar dan weer redelijk makkelijk Katjusha uit af te leiden valt. Matvey (met enige fantasie kun je hier de Engelse naam Matthew uit afleiden) heeft Matja als koosnaampje en als koosnaampje dáárvan heb je Matjusha. Dmitriy heeft Mitja als koosnaam en ook Mitjusha is een koosnaampje. Als je een rij koosnaampjes op volgorde zet is er best wat logica:

Vladimir
Vlad
Vladja
Vadja
Ladja
Lada
Vlodek
Vladik
Volja
Vova
Vovka
Vovan
Vovulja
Volodja

Zie je? Eigenlijk zijn alle koosnaampjes afgeleid van elkaar. Maar van deze waslijst wordt minstens de helft in de praktijk niet gebruikt. Onthoud Vova en Volodja, dat zijn de belangrijkste koosnaampjes.

Beledigende koosnaampjes

Beledigend zijn de koosnaampjes die bestaan uit de vriendenvorm van een koosnaampje, maar eindigend op –ka (Vovka, Masjka, Dimka). Dit zijn geen koosnaampjes, maar een denigrerende manier van iemands naam zeggen. Wij Nederlanders zeggen een naam op een denigrerende manier door onze toon te veranderen, maar de Russen hebben dus ook nog een extra naam voor wanneer het menens is!
Deze vorm van namen, in het Russisch ook “verkleinnamen” genoemd, heeft wél een duidelijke geschiedenis: vroeger, in de Russische late Middeleeuwen, refereerden normale burgers namelijk aan zichzelf met –ka wanneer zij praatten tegen iemand van een hogere klasse, om nederigheid aan te tonen. Dat hoeft gelukkig niet meer, met dank aan Peter de Grote die het afschafte, maar de rare nasmaak is wel gebleven. Ouders noemen hun kinderen met –ka wanneer zij iets doen wat niet mag, en vrienden kunnen elkaar ook zo noemen op plagend denigrerende toon. Ik raad aan deze vorm zelfs in een vriendenkring niet te gebruiken; het is makkelijk om iemand onbedoeld te beledigen.

Ivan V regeerde toen de nederige koosnaam nog in werking was: tegen hem moest je wel je naam met -ka op het einde zeggen!
Afbeelding:https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9e/Ivan_V_by_anonym_%28Kremlin_museum%29.jpg

Hoe gebruik ik Russische koosnaampjes?

Het beste kun je je als niet-Rus op de achtergrond houden op dit gebied, tenzij je zeker weet dat de persoon niet beledigd raakt (wanneer je al 20 jaar met een Russische man of vrouw getrouwd bent kun je ervanuit gaan dat je wel kan experimenteren met koosnaampjes). Verder zal het met de tijd komen; door veel met Russen om te gaan kom je er vanzelf achter welk koosnaampje voor welke naam gebruikt wordt. Of niet – sommige Russen stellen zich meteen aan je voor met hun koosnaampje. Dan weet je nog niet hoe ze echt heten!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *